අභිනය (Abhinaya) යනු රංගන ශිල්පියා වේදිකාව මත අදහස්, හැඟීම් හා කතාව ප්\u200Dරේක්ෂකයාට ලබා දීමට භාවිතා කරන සියලු ක්\u200Dරම වේ. ඉන්දීය නාට්‍ය ශාස්ත්\u200Dරයට අනුව අභිනය වර්ග චතුර්විධ (4) කි.
ශරීරය මගින් අදහස් හා හැඟීම් ප්\u200Dරකාශ කිරීමයි.
හඬ හා කථනය මගින් අදහස් හා හැඟීම් ප්\u200Dරකාශ කිරීමයි.
බාහිර ද්\u200Dරව්‍ය — ඇඳුම්, පසුතල, රංග භාණ්ඩ මගින් අදහස් ප්\u200Dරකාශ කිරීමයි.
මානසික හැඟීම් හා අභ්\u200Dයන්තර භාවයන් ශරීරය මගින් ස්වයංක්\u200Dරීයව මූර්තිමත් කිරීමයි.
| අභිනය | මාධ්‍යය | අඩංගු | උදාහරණ |
|---|---|---|---|
| ආංගික | ශරීරය | චලන, ඉරියව්, මුද්\u200Dරා, මුහුණ | අත් මිටිකිරීම = කෝපය |
| වාචික | හඬ / කථනය | සංවාද, හඬ වෙනස්කම්, ගායනය | හඬ බිඳීම = ශෝකය |
| ආහාර්‍ය | බාහිර ද්\u200Dරව්‍ය | ඇඳුම්, වේශය, පසුතල, භාණ්ඩ | කිරුළ = රජු |
| සාත්වික | මනස / හැඟීම් | කඳුළු, දහඩිය, කම්පනය, ප්\u200Dරලය | බියේදී ශරීරය ගල්වීම |
රස (Rasa) යනු නාට්‍යයක් නරඹන විට ප්\u200Dරේක්ෂකයාගේ සිතේ ජනනය වන ප්\u200Dරධාන හැඟීම / රසය වේ. භරත මුනි අනුව රස නවයකි (නවරස).
එක් එක් රසයකට ස්ථායී භාවය (Sthayi Bhava) — එනම් ප්\u200Dරධාන හැඟීම — එකක් ඇත.
| # | රසය | හැඟීම | නාට්‍යමය තත්ත්වය | නාට්‍ය උදාහරණ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ශ්\u200Dරංගාර | ප්\u200Dරේමය | ආදරවන්තයන්ගේ හමුවීම්, විරහව | මනමේ, සිංහබාහු |
| 2 | හාස්\u200Dය | විනෝදය | හාස්\u200Dයෝත්පාදක අවස්ථා, විකට චරිත | කෝලම් නාට්\u200Dයය, සොකරි |
| 3 | කරුණා | ශෝකය | මරණය, වියෝව, දුක්ඛිත තත්ත්ව | මහාසාරය |
| 4 | රෞද්\u200Dර | කෝපය | යුද්ධ, ගැටුම්, ප්\u200Dරතිවාදය | සිංහබාහු |
| 5 | වීර | නිර්භීතභාවය | වීර ක්\u200Dරියා, යුද්ධ, ජයග්\u200Dරහණ | සිංහබාහු |
| 6 | භයානක | බිය | අඳුරු, භයංකර අවස්ථා, සතුරන් | භයංකර නාට්\u200Dය |
| 7 | බීභත්ස | පිළිකුල | අප්\u200Dරිය දර්ශන, විෂ ආහාර | — |
| 8 | අද්භූත | පුදුමය | අසාමාන්\u200Dය සිදුවීම්, මැජික් | — |
| 9 | ශාන්ත | සන්සුන් බව | ධ්\u200Dයානය, භක්තිය, ආගමික | සාර්ථ සාංඝාරය |
සෞන්දර්යය (Aesthetics) යනු නාට්‍යයක් නැරඹීමේදී ප්\u200Dරේක්ෂකයාගේ සිතේ ඇතිවන ලාලිත්\u200Dය, රසාස්වාදය හා තෘප්තිය වේ. නාට්‍යයක සෞන්දර්යය තීරණය වන්නේ පහත සාධක මතයි.
| ලක්ෂණය | තාත්වික (Realistic) | ශෛලිගත (Stylized) |
|---|---|---|
| කථනය | සාමාන්\u200Dය දෛනික භාෂාව | කවි, ගීත, පුනරාවර්තන, ලයාන්විත |
| චලනය | ස්වාභාවික, සාමාන්\u200Dය | අතිශයෝක්ති, නර්තනය, මුද්\u200Dරා |
| පසුතලය | සැබෑ පරිසරයට සමාන | අවම / සංකේතාත්මක |
| ඇඳුම් | දෛනික ඇඳුම් | විශේෂ / සංකේතාත්මක |
| සංගීතය | අවම / නැත | ප්\u200Dරමුඛ කාර්යභාරයක් |
| චරිත | සැබෑ මිනිසුන්ට සමාන | සංකේතාත්මක / අතිශයෝක්ති |
| ප්\u200Dරේක්ෂක සම්බන්ධ. | "ඉදිරි තිරය" පවතී | නළුවා ප්\u200Dරේක්ෂකයා සමඟ කතා කරයි |
| උදාහරණ | මහාසාරය, එඩ්වඩ් මුදලාලි | සිංහබාහු, කෝලම් නාට්\u200Dයය |
| # | ප්\u200Dරශ්න ආකාරය | පිළිතුරු ආකෘතිය |
|---|---|---|
| 1 | චතුර්විධ අභිනය විස්තර | හැඳින්වීම → ①②③④ එකිනෙක (උදාහරණ සහිතව) → නිගමනය |
| 2 | නවරස විස්තර | හැඳින්වීම → රස 9 (නාට්\u200Dයමය තත්ත්ව + උදා) → නිගමනය |
| 3 | තාත්වික vs ශෛලිගත | හැඳින්වීම → එක් එක් වෙනස → උදාහරණ → නිගමනය |
| 4 | එක් අභිනයක් | නිර්වචනය → අංග + උදාහරණ → නිගමනය |
| 5 | රස-අභිනය සම්බන්ධය | හැඳින්වීම → උදාහරණයක් → නිගමනය |